Herkes “Jaws”u biliyor. O iki notalık müziği duyan herkes denize girmeden önce bir an duraksar. Ama Steven Spielberg’in bilim kurgu sinemasına bıraktığı miras bir köpekbalığından çok daha büyük; üstelik en cesur işlerinden bazıları gözden kaçtı. “Bilim Kurgu Sinemasının Şaheserleri” serisinin ikinci bölümünde Spielberg’in en iyi dört filmini ve çoğu kişinin atladığı üç yapımını anlatıyorum. Yine hiçbir finali ele vermiyorum.
Kişisel not: Jurassic World: Rebirth şu an izleme listemde bekliyor; bu yazıyı hazırlarken serinin nereden başladığını yeniden hatırlamak iyi geldi.
Spielberg’i farklı kılan ne?
Spielberg bilim kurguyu teknolojiyle değil, merakla anlatır. Uzaylılar, dinozorlar ya da robotlar onun filmlerinde hep sıradan bir insanın, çoğu zaman da bir çocuğun gözünden görünür. Gökyüzüne bakan yüzler, arkadan gelen güçlü ışık, müziğin sahneyi taşıdığı sessiz anlar… Bugün “gişe filmi” dediğimiz şeyin kurallarının çoğunu o yazdı.
En İyi Filmleri
01 · Jaws (1975)
Filmin mekanik köpekbalığı çekimler boyunca sürekli bozuldu. Spielberg de onu olabildiğince az göstermek zorunda kaldı ve bu zorunluluk sinema tarihinin en iyi gerilim dersine dönüştü: görmediğin şey, gördüğünden daha korkutucu. Film ilk “yaz gişe filmi” olarak anılır ve John Williams’ın iki notalık teması hâlâ tanınan en güçlü film müziklerinden biri. Bilim kurgu değil ama seriye buradan girmemizin sebebi basit: Spielberg’in bütün sonraki işlerinin tohumu burada.
02 · Close Encounters of the Third Kind (Üçüncü Türden Yakınlaşmalar, 1977)
Sıradan bir elektrik teknisyeni gökyüzünde açıklanamayan ışıklar görür ve o günden sonra aklı tek bir dağ şekline takılır. Uzaylı filmlerinin çoğu istilayı anlatırken bu film iletişimi anlatır; hem de beş notalık bir melodiyle. 8 Oscar adaylığı aldı ve “uzaylılar düşman olmak zorunda değil” fikrini ana akım sinemaya taşıdı.
03 · E.T. the Extra-Terrestrial (E.T. Dünya Dışı, 1982)
Evinden çok uzakta kalmış bir uzaylı ve onu yetişkinlerden saklayan bir çocuk. Film 4 Oscar kazandı ve on yılı aşkın bir süre tüm zamanların en çok hasılat yapan filmi olarak kaldı; o rekoru ancak yine bir Spielberg filmi, Jurassic Park kırdı. Aile filmi gibi görünür ama asıl konusu yalnızlık ve vedalaşmaktır.
04 · Jurassic Park (1993)
Bilgisayarla üretilmiş görüntüyü dev mekanik maketlerle birleştirerek sinemada yeni bir çağ başlattı; bugün gördüğümüz neredeyse bütün görsel efekt dünyası bu filmin açtığı kapıdan geçti. 3 Oscar kazandı, gişede 900 milyon doları aştı. Bir bardak suda titreşen halkalar hâlâ sinemanın en ünlü gerilim anlarından biri.
Gözden Kaçan 3 Cevher
05 · Duel (1971)
24 yaşındaki Spielberg’in televizyon için çektiği ilk uzun film. Hikâye bir cümle: ıssız bir otoyolda bir sürücü, yüzü hiç görünmeyen bir kamyon şoförü tarafından kovalanır. Senaryosunu Richard Matheson kendi öyküsünden yazdı. Jaws’ta göreceğin “görünmeyen tehdit” fikri ilk kez burada. Minimal, gergin ve kült.
06 · A.I. Artificial Intelligence (A.I. Yapay Zeka, 2001)
Stanley Kubrick’in yıllarca üzerinde çalıştığı ama tamamlayamadığı proje; Kubrick’in 1999’daki ölümünden sonra Spielberg devraldı. Sevilmek için programlanmış bir robot çocuğun hikâyesi. İlginç bir bağ: robot çocuğu, geçen haftaki seçkimizin ilk filmi Altıncı His’in yıldızı Haley Joel Osment oynuyor. Yapay zekayı her gün konuştuğumuz bugünden bakınca, benim için listenin en önemli filmi bu: 2001’de sorulmuş en doğru soru burada.
07 · Minority Report (Azınlık Raporu, 2002)
2054’te suçlar daha işlenmeden önleniyor; ta ki sistem, onu yöneten polisi geleceğin katili olarak gösterene kadar. Philip K. Dick’in öyküsünden uyarlanan filmin geleceği, çekimler öncesinde gelecek bilimcilerle birlikte tasarlandı. Aksiyon filmi gibi akar ama asıl sorusu ağırdır: bir algoritmanın tahmini, bir insanı suçlu saymaya yeter mi?
Hangisinden başlamalı?
Spielberg’e bilim kurgu kapısından girmek istiyorsan E.T. ile başla, ardından Jurassic Park’a geç. Gerilim istiyorsan Jaws ve Duel harika bir ikili. Düşündüren bir şey arıyorsan A.I. ve Minority Report’u aynı hafta sonu izle; biri yapay zekanın kalbini, diğeri algoritmanın adaletini sorguluyor.
Sen hangisini izledin, favorin hangisi? Yorumlarda yaz. Serinin ilk bölümünü okumadıysan: M. Night Shyamalan’ın En İyi Filmleri ve Gözden Kaçan 3 Cevher. Her hafta sonu yeni bir yönetmen geliyor.
Not: Yazıdaki görseller, filmlerin atmosferinden ilham alınarak yapay zeka ile üretilmiş özgün konsept çalışmalarıdır; film karesi değildir.
